♦ ThS. Đặng Thị Ánh Tuyết

Nhắc đến Hà Nội, người ta không chỉ nhớ tới ba mươi sáu phố phường cổ kính, những mái ngói rêu phong hay nhịp sống chậm rãi đầy chất thơ, mà còn nghĩ ngay đến Hồ Tây - hồ nước tự nhiên lớn nhất Thủ đô, nơi hội tụ vẻ đẹp của thiên nhiên, chiều sâu lịch sử và hơi thở hiện đại của một thành phố đang không ngừng chuyển mình. Hồ Tây không chỉ là danh thắng nổi tiếng mà còn là một phần hồn cốt của Hà Nội, gắn bó mật thiết với đời sống tinh thần, văn hóa và ký ức của nhiều thế hệ người dân nơi đây.

Về vị trí và quy mô, Hồ Tây nằm ở phía Tây Bắc trung tâm Hà Nội. Từ sau sáp nhập địa giới hành chính năm 2025, Hồ Tây thuộc địa bàn phường Tây Hồ. Với diện tích khoảng 500 ha, chu vi hơn 17 km, Hồ Tây được xem là hồ nước tự nhiên lớn nhất trong nội thành Hà Nội. Nhìn từ trên cao, Hồ Tây như một tấm gương khổng lồ phản chiếu bầu trời, cây cối và những dãy nhà ven hồ, tạo nên một không gian thoáng đãng, mát lành hiếm có giữa lòng đô thị đông đúc.

Không chỉ có giá trị về cảnh quan, Hồ Tây còn đóng vai trò quan trọng trong việc điều hòa khí hậu, góp phần cải thiện môi trường sống của khu vực xung quanh. Những cơn gió mát từ mặt hồ thổi vào thành phố vào những ngày hè oi ả khiến Hồ Tây được ví như “lá phổi xanh” của Hà Nội.

Theo dòng chảy lịch sử Hồ Tây gắn liền với nhiều truyền thuyết, huyền tích được lưu truyền từ xa xưa. Theo dân gian, hồ từng có tên là đầm Xác Cáo, liên quan đến câu chuyện Lạc Long Quân diệt hồ tinh chín đuôi, mang lại bình yên cho dân chúng. Trải qua các triều đại, Hồ Tây còn được gọi bằng nhiều tên khác nhau như hồ Kim Ngưu, Lãng Bạc, Dâm Đàm, mỗi cái tên đều phản ánh một giai đoạn lịch sử và cách nhìn nhận của con người về vùng đất này.

Trong suốt chiều dài lịch sử Thăng Long - Hà Nội, Hồ Tây luôn giữ vị trí đặc biệt. Thời phong kiến, khu vực quanh hồ là nơi vua chúa, quan lại xây dựng hành cung, đền chùa, phủ đệ, nhiều công trình kiến trúc, di tích lịch sử vẫn còn tồn tại đến ngày nay, góp phần làm nên giá trị văn hóa bền vững của Hồ Tây.

Bên cạnh đó, Hồ Tây còn là không gian văn hóa - tâm linh đặc sắc. Xung quanh Hồ Tây là hệ thống đền, chùa, phủ, miếu mang đậm dấu ấn tinh thần, tâm linh của người Việt. Tiêu biểu nhất phải kể đến chùa Trấn Quốc, ngôi chùa được xem là cổ nhất Hà Nội với lịch sử hơn 1.500 năm. Chùa nằm trên bán đảo nhỏ phía Đông Hồ Tây, nổi bật với tháp Bảo Tháp lục độ đài sen, là điểm đến linh thiêng và cũng là địa danh được nhiều du khách trong và ngoài nước ghé thăm.

Phủ Tây Hồ - nơi thờ Thánh Mẫu Liễu Hạnh - là trung tâm tín ngưỡng quan trọng của Đạo Mẫu Việt Nam. Mỗi dịp lễ, rằm, mùng một, phủ Tây Hồ đón hàng nghìn người dân đến dâng hương, cầu mong bình an, tài lộc. Ngoài ra còn có đền Quán Thánh, chùa Kim Liên, chùa Vạn Niên… tạo nên một quần thể văn hóa - tâm linh phong phú, làm sâu sắc thêm giá trị tinh thần của Hồ Tây.

Ngày nay, Hồ Tây là một trong những điểm đến hấp dẫn nhất của Hà Nội đối với cả người dân địa phương lẫn du khách. Mỗi thời điểm trong ngày, Hồ Tây lại mang một vẻ đẹp khác nhau. Buổi sáng, mặt hồ phẳng lặng, không khí trong lành, rất thích hợp cho các hoạt động thể dục như đi bộ, chạy bộ, đạp xe. Buổi chiều, ánh nắng dịu nhẹ nhuộm vàng mặt nước, tạo nên khung cảnh yên bình, lãng mạn.

Đặc biệt, hoàng hôn Hồ Tây được xem là một trong những khoảnh khắc đẹp nhất của Hà Nội. Khi mặt trời dần lặn xuống sau những dãy nhà phía xa, bầu trời chuyển màu cam, hồng, tím, phản chiếu xuống mặt hồ lấp lánh, tạo nên bức tranh thiên nhiên đầy mê hoặc. Không ít người chọn Hồ Tây làm nơi thư giãn, suy ngẫm hoặc đơn giản là tìm lại sự cân bằng giữa nhịp sống hối hả.

Chúng ta không thể nhắc đến Hồ Tây mà bỏ qua nét văn hóa ẩm thực đặc trưng nơi đây. Khu vực ven hồ nổi tiếng với nhiều món ăn đã trở thành “thương hiệu” của Hà Nội như bánh tôm Hồ Tây, bún ốc, phở cuốn Ngũ Xã, ốc luộc, nem chua rán… Những quán ăn ven hồ, dù bình dân hay hiện đại, đều mang đến cho thực khách cảm giác gần gũi, thoải mái, vừa thưởng thức món ngon vừa ngắm cảnh hồ thơ mộng.

Bên cạnh đó, Hồ Tây cũng là nơi tập trung nhiều nhà hàng, quán cà phê, lounge mang phong cách đa dạng, từ truyền thống đến hiện đại, từ Á sang Âu. Ngồi trong một quán cà phê ven hồ, nhâm nhi tách cà phê, ngắm mặt nước mênh mang và dòng người qua lại là trải nghiệm rất riêng mà Hồ Tây mang lại.

Không chỉ là không gian văn hóa - du lịch, Hồ Tây ngày nay còn là khu vực phát triển năng động của Hà Nội. Nhiều dự án đô thị, khu dân cư cao cấp, khách sạn, trung tâm dịch vụ đã và đang hình thành xung quanh hồ, góp phần thay đổi diện mạo khu vực theo hướng hiện đại, văn minh nhưng vẫn giữ được những nét đặc trưng vốn có.

Người dân sống quanh Hồ Tây thường có lối sống chậm rãi, gắn bó với thiên nhiên. Những buổi chiều tản bộ, những sáng sớm tập thể dục bên hồ đã trở thành hình ảnh quen thuộc, tạo nên nhịp sống cư dân mang đậm tinh thần Hà Nội thanh lịch, nhẹ nhàng.

Hồ Tây không chỉ là một thắng cảnh, mà còn là biểu tượng cho sự giao thoa giữa quá khứ và hiện tại, giữa thiên nhiên và con người, giữa truyền thống và hiện đại. Trải qua bao biến động của thời gian, Hồ Tây vẫn lặng lẽ tồn tại, chứng kiến sự đổi thay của Thăng Long – Hà Nội, lưu giữ những giá trị văn hóa, lịch sử và tạo nên những cảm xúc sâu lắng cho lòng người.

Đối với người Hà Nội, Hồ Tây là nơi để nhớ, để thương, để tìm về những khoảnh khắc bình yên giữa cuộc sống bộn bề. Đối với du khách, Hồ Tây là điểm dừng chân lý tưởng để cảm nhận một Hà Nội rất khác - không ồn ào, vội vã, mà sâu lắng, trầm mặc và đầy chất thơ./.

--------------------------

Tài liệu tham khảo

1.      Tiến sĩ. Kiến trúc sư Trần Thanh Bình (12/11/2024). Hồ Tây – Di sản văn hoá thiên nhiên trong lòng người Hà Nội. https://vienkientrucquocgia.gov.vn/ho-tay-di-san-van-hoa-thien-nhien-trong-long-nguoi-ha-noi/

2.      Nguyễn Ngọc Tiến (14/11/2020). Lịch sử hồ Tây. https://nhipsonghanoi.hanoimoi.vn/lich-su-ho-tay-624550.html

3.      Bảo Hân – Thảo Phương (23/04/2023). Tên gọi hồ Tây (Hà Nội) qua các giai đoạn lịch sử. https://thiennhienmoitruong.vn/ten-goi-ho-tay-ha-noi-qua-cac-giai-doan-lich-su.html

4.      Vũ Thị Hải Vân - Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội (2027). Truyện kể dân gian ven hồ Tây. Tạp Chí Khoa học Và Công nghệ Việt Nam, 59(12). https://b.vjst.vn/index.php/ban_b/article/view/214

5.      Nguyễn Thị Thúy – Trường Đại học Hồng Đức, 307 Lê Lai, Đông Sơn, Thanh Hóa. Việt Nam (2008). Không gian vãn hoá Tây Đô (Một số biến đổi từ sau khi trở thành Tây Đô). Tạp chí khoa học Đại học Quốc Hà Nội, Khoa học Xã hội và Nhân văn 24 (2008) 203 - 210.