Theo kết quả điều tra của Hội Bảo vệ Thiên nhiên và Môi trường Việt Nam, hệ thực vật ở thành phố Hà Nội có 53 loài quý hiếm được ghi trong Sách đỏ Việt Nam 2007. Trong đó có 13 loài thuộc nhóm nguy cấp như Khuyết lá thông, Bách xanh, Pơ mu, Nghiến, Ngải cau, Lan kim tuyến, Lan một lá... Có 36 loài thuộc nhóm sẽ nguy cấp như Đỉnh tùng, Đội mũ, Gạc ba vòng, Thiết đinh, Chò nâu, Rau sắng...

Thực vật của nước ta và của thành phố Hà Nội nói riêng có giá trị sử dụng rất đa dạng. Đây là nguồn tài nguyên thiên nhiên quan trọng phục vụ sản xuất và sinh hoạt của người dân. Các giá trị sử dụng chủ yếu như sau:

- Thực vật cung cấp gỗ, củi cho sản xuất và sinh hoạt. Rừng trên núi đá vôi thuộc khu vực Hương Sơn - Quan Sơn có một số loài gỗ quý như Trai, Nghiến... Vườn quốc gia Ba Vì có các loài quý hiếm như Bách xanh, Đỉnh tùng, Pơ mu...

- Thực vật dùng làm thuốc. Đây là những loài cây có ích, có số lượng loài khá phong phú. Có thể kể đến các loài Đẳng sâm, Bổ cốt toái, Lan một lá, củ Bình vôi... ở vườn quốc gia Ba Vì, khu di tích văn hóa lịch sử Hương Sơn. Rau sắng chùa Hương là một loại sản vật nổi tiếng của Hà Nội.

- Thực vật cho tinh dầu, nhựa, hương liệu, tanin, mỡ, dầu và dùng để nhuộm.

- Thực vật cho sợi và nguyên liệu giấy.

- Thực vật cho nguyên liệu nghề đan lát, làm đồ mỹ nghệ, vật liệu xây dựng. Đáng chú ý là các loài cây Sưa, Sồi, Lim xanh...

- Thực vật dùng làm cảnh, cho bóng mát, làm hàng rào.

- Cây cổ thụ thường gắn với các di tích lịch sử, văn hóa, truyền thống dân tộc, các truyền thuyết và các đền chùa. Có thể coi đây là các tài sản vô giá cả về cảnh quan tự nhiên, cả về văn hóa và tâm linh của người dân Việt Nam. Điển hình là 7 cây muỗm ở đền Voi Phục được vinh danh là cây di sản. Hàng cây ruối ở xã Đường Lâm của thị xã Sơn Tây (từ 01/7/2025 là phường Sơn Tây), tương truyền, hồi đầu thế kỷ thứ X, Ngô Quyền trong khi chuẩn bị lực lượng trung hưng dân tộc từng dùng để buộc voi.

Động vật

Hệ động vật của thành phố Hà Nội khá phong phú với 891 loài thuộc 154 họ của 45 bộ. Trong đó nhóm động vật có xương sống có 382 loài, 112 họ và 36 bộ với các loài qu‎ý hiếm như: Tê tê vàng, Sóc bay trâu, Rái cá vuốt bé, Cò hương, Vẹt ngực đỏ, Dù dì, Yểng, Tắc kè, Cá mòi cờ hoa.... Nhóm động vật không xương sống có 320 loài thuộc 42 họ của 9 bộ. Ngoài ra còn có 76 loài thuộc nhóm thực vật nổi, 59 loài thuộc nhóm động vật nổi và 54 loài thuộc nhóm động vật đáy.

Nguồn gen giá trị

Theo thống kê của Sở Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn Hà Nội năm 2013, có rất nhiều nguồn gen (131 loài cây và 1.357 giống cây), đặc biệt là gen cây trồng đặc sản cần bảo tồn và phát triển ở đây. Trong đó, nhóm cây lương thực có 8 loại cây và 378 giống cây (lúa có 143 giống và ngô có 122 giống). Nhóm cây công nghiệp có 7 loại cây và 208 giống cây (trong đó đậu tương có 63 giống và lạc có 75 giống). Nhóm cây rau có 36 loại cây và 472 giống cây (trong đó bí đỏ có 81 giống, bầu có 52 giống), đặc biệt có các nguồn gen cây trồng đặc sản là rau sắng chùa Hương, khoai tây Thường Tín, cải Mào gà Hoài Đức. Nhóm cây hoa, cây cảnh có 41 loại cây và 81 giống cây (trong đó hoa cúc có 15 giống). Nhóm cây dược liệu có 17 loại cây và 27 giống cây. Nhóm cây ăn quả có 22 loại cây và 191 giống cây (trong đó bưởi có 72 giống, cam có 26 giống).

Thành phố Hà Nội có 23 nguồn gen cây trồng đặc sản. Trong đó cây ăn quả có 14 nguồn gen như là bưởi đỏ Mê Linh, phật thủ Đắc Sở, Hoài Đức, nhãn chín muộn Hà Tây, mơ Hương Tích, mít, na Sơn Đà, Ba Vì... Cây rau có 7 nguồn gen đặc sản như: Húng láng, rau sắng chùa Hương, cải bẹ dưa Đông Dư, cải mơ Hà Nội. Hoa cây cảnh có 2 nguồn gen đặc sản là đào Nhật Tân và sen Tây Hồ./.

 --------------------------------------------------

[1] Viện Điều tra Quy hoạch rừng, Viện Sinh thái và Tài nguyên sinh vật, Bản đồ các hệ sinh thái thành phố Hà Nội.