♦TS. Lê Thị Thu Hương

(tiếp theo và hết)

Thanh lịch trong tham gia giao thông và sử dụng phương tiện đi lại

Sống trong môi trường đô thị, đi lại và sử dụng phương tiện giao thông, ý thức tham gia giao thông là điều cần bàn đến trong tính cách của người Hà Nội.

Trong thời kỳ phong kiến, trong kinh thành Thăng Long, vua quan lại đi lại bằng kiệu, dân thường đi bộ là chủ yếu, có một bộ phận gia đình khá giả ngồi trên xe kéo (xe do người kéo), sau này chuyển thành xích lô. Lúc đó người Thăng Long khi tham gia giao thông chưa có gì phải bàn đến nhiều vì mỗi khi có kiệu của quan lớn đi qua thì dân thường phải dẹp vào hai bên đường vừa để nhường đường, vừa để thể hiện sự tôn kính. Khi người Pháp vào Hà Nội, xây dựng các tuyến xe điện đi lại giữa các phố đã khiến cho người Hà Nội có những thay đổi khi tham gia giao thông. Tuy "lừ lừ như tàu điện" nhưng cũng phải biết cách mới lên xuống tàu điện được. Câu thơ "Hà Nội có tàu điện đi về cứ leng keng" đã trở thành nỗi nhớ của người Hà Nội về những thập kỷ đầu và giữa thế kỷ XX.

   Ngày nay, trong quá trình đô thị hóa, hội nhập quốc tế, vấn đề giao thông đã trở thành vấn đề nhức nhối ở các thành phố lớn trong đó có Hà Nội, với vị thế là thủ đô của một quốc gia. Việc phát triển cơ sở hạ tầng giao thông hiện nay đang chưa theo kịp với sự phát triển kinh tế và nhu cầu của người dân là quá rõ ràng. Vấn đề cần bàn ở đây là ý thức của người tham gia giao thông.

 

Giúp đỡ người già qua đường - nét đẹp trong văn hóa giao thông

Phương tiện đi lại của người Hà Nội chủ yếu vẫn là xe máy, gần đây có thêm xe máy điện, xe đạp điện (đối tượng sử dụng chủ yếu là học sinh, sinh viên) vì đây là phương tiện nhỏ gọn, đi lại thuận tiện trong các con phố nhỏ của Hà Nội, chỗ gửi cũng dễ dàng hơn gửi ô tô. Vì đi lại trong đường phố đông nên tốc độ đi xe máy của người Hà Nội cũng chậm thường 20km đến 30km/h. Đa số người Hà Nội đều tuân thủ đúng luật giao thông và các tín hiệu đèn giao thông. Trên các tuyến xe buýt chúng ta vẫn bắt gặp cảnh người trẻ nhường ghế cho người già, phụ nữ. Khi sang đường vẫn thấy hình ảnh các thanh niên và cảnh sát giao thông giúp đỡ người già, người khiếm thị qua đường. Khi gặp các tai nạn xảy ra trên đường, đã có nhiều người xúm vào giúp đỡ. Những hình ảnh đó là nét thanh lịch của người Hà Nội khi tham gia giao thông.

Bên cạnh đó, có thể dễ dàng nhận thấy việc sử dụng phương tiện đi lại bao gồm cả việc chọn phương tiện để sử dụng và cách thức sử dụng phương tiện của người Hà Nội cũng đang có nhiều thay đổi. Người Hà Nội thường được đánh giá là "sành" hơn trong việc sử dụng phương tiện đi lại, không chỉ coi trọng tính sử dụng của nó mà còn coi trọng cả kiểu dáng, loại xe. Có nhiều loại xe đắt tiền, giá của chúng có thể xây được cả một bệnh viện phục vụ hàng vài trăm người mỗi ngày mà tiện ích của nó cũng chỉ như các loại xe khác, nó chỉ thỏa mãn sở thích và có phần "khoe của" của người chủ sở hữu. Điều này nó phản ánh một phần thú "chơi ngông", "chơi sang" của một bộ phận người Hà Nội, đi ngược lại với nét thanh lịch chừng mực, giản dị của người Hà Nội.

Khi tham gia giao thông còn nhiều hiện tượng phóng nhanh, vượt ẩu, vượt đèn đỏ, không đội mũ bào hiểm. Một bộ phận thanh niên còn tổ chức đua xe, điều này dẫn đến nhiều tai nạn thảm khốc không chỉ cho người sử dụng phương tiện giao thông mà còn đối với cả những người tham gia giao thông khác. Trong tham gia giao thông thì nhiều người rất thiếu ý thức, đi len vỉa hè dành cho người đi bộ, đi không đúng phần đường, làn đường, nhất là những giờ tan tầm, hiện tượng mọi phương tiện tham gia giao thông đều tìm cách luồn lách "điền vào chỗ trống". Chính ý thức của người tham gia giao thông quá kém này đã trực tiếp gây ra xung đột giao thông và hiện tượng ùn tắc thật kinh hoàng giữa Thủ đô. Trong bối cảnh cơ sở hạ tầng đang được nâng cấp thì ý thức tham gia giao thông của người dân cũng phải thay đổi, phải chia sẻ bằng việc thực hiện đúng luật giao thông. Việc xử phạt chỉ là biện pháp trước mắt. Điều quan trọng là cần giáo dục ý thức của cộng động dân cư Hà Nội về vấn đề tham gia giao thông phải tốt thì mới có tác dụng lan tỏa đến những người từ vùng khác khi đến Hà Nội. Bản thân ý thức cộng đồng cư dân Hà Nội tham gia giao thông kém cộng với cư dân nơi khác khi về Hà Nội một phần không hiểu luật giao thông, một phần a dua theo người bản địa sẽ làm cho hình ảnh, ý thức tham gia giao thông của người Hà Nội ngày càng xấu đi trong mắt những người từ nơi khác đến, nhất là những người nước ngoài khi đến Hà Nội.

Hiện nay Hà Nội đang cải tạo hệ thống giao thông trong thành phố nhằm phục vụ tốt nhất nhu cầu của người dân Hà Nội và những người từ nơi khác đến Hà Nội. Việc thực hiện đúng luật giao thông, nhường nhịn khi tham gia giao thông là điều quan trọng nhất nhằm phát huy nét thanh lịch của người Hà Nội. Việc sử dụng phương tiện đi lại thân thiện với môi trường, tiết kiệm, gọn nhẹ là điều nhiều người dân Hà Nội đang hướng tới. Đồng thời tăng cường cải tiến các phương tiện công cộng, xây dựng các tuyến xe buýt nhanh, hiện đại cũng là những vấn đề Thủ đô đang tiến hành. Tuy nhiên, nét thanh lịch của người Hà Nội khi tham gia giao thông và sử dụng các phương tiện đi lại không phải đợi đến khi có đủ cơ sở hạ tầng, mà cần thay đổi tư duy, cần thực hiện đúng luật giao thông cũng là góp phần nâng cao hình ảnh người Hà Nội văn minh, thanh lịch. Đi liền với tình trạng xuống cấp của ý thức tham gia giao thông là tình trạng lấn chiếm vỉa hè, lòng đường, biến không gian công cộng của phố phường Hà Nội thanh bình và cổ kính thành của riêng, không chỉ gây ách tắc giao thông, mà còn làm mất mỹ quan đô thị, phô diễn không ít những tệ nạn và những hình ảnh thiếu văn hóa, nhân văn ngay trên mặt phố.

   Tóm lại, trải qua hàng ngàn năm lịch sử, từ những làng nhỏ ven sông, cư dân sống trên vùng đất này cùng với dân "tứ chiếng" đã về tụ cư về đây hình thành một cộng đồng cư dân Hà Nội xưa và nay. Sống trong điều kiện có nhiều khác biệt so với các địa phương khác trong nước (điều kiện tự nhiên, vị thế là kinh sư, thủ đô qua các thời kỳ lịch sử, điều kiện kinh tế - xã hội phát triển...) qua thời gian, tính cách con người vùng đất này đã mang những đặc trưng riêng. Đó là sự hội tụ tính cách của các vùng miền, tiếp nhận cả những giá trị văn minh của thế giới thông qua các hoạt động giao lưu, buôn bán... để rồi tinh lọc để phù hợp với cuộc sống ở thủ đô - trung tâm chính trị đầu não của cả nước. Qua thử thách của lịch sử, những phẩm chất tốt đẹp đó lắng đọng, kết tinh lại trong nhân cách con người Hà Nội và "trở thành cõi lõi của bản sắc bất diệt của dân tộc Việt Nam"[1]. Trong các tính cách đó thì nét thanh lịch là đặc điểm của người Hà Nội được nhân dân cả nước ghi nhận, là tính cách để phân biệt người Hà Nội với người địa phương khác. Nét thanh lịch của người Hà Nội được thể hiện trên nhiều lĩnh vực của đời sống xã hội, trong đó tiêu biểu là các lĩnh vực giao tiếp ứng xử, ẩm thực, trang phục và thưởng thức văn hóa nghệ thuật. Cùng với đó là một số hành động thể hiện nét thanh lịch trong các lĩnh vực khác. Thủ đô ngày càng phát triển, nét thanh lịch của người Thăng Long - Hà Nội xưa và nay cũng có sự thay đổi ít nhiều. Một bộ phận cư dân trong mọi mặt của lĩnh vực đời sống xã hội đã có những thái độ, hành vi không đẹp làm tổn hại, đi ngược lại với những giá trị đạo đức, tính cách tốt đẹp mà các thế hệ người dân Thăng Long - Hà Nội đã chắt chiu, lưu giữ.

Nhìn chung trong tính cách của người Hà Nội thì "lòng tự trọng, tính trung thực, thẳng thắn, giàu nghĩa khí; coi trọng trí tuệ và đạo đức hơn tiền bạc và danh lợi; lịch sự, tinh tế trong cách ứng xử và giao tiếp; mềm mại, uyển chuyển... nét thanh lịch đó vốn là một tính cách rất Hà Nội, phải làm sao cho người dân có ý thức gìn giữ và phát huy tính cách thanh lịch như một tài sản quý của thủ đô"[2]./.

 

 

----------------------------------------------

[1] Vũ Khiêu, Bằng Việt, Nguyễn Vinh Phúc (2005), Hình ảnh người Hà Nội trong văn học, nghệ thuật cận và hiện đại, Sđd, tr. 11.

        [2] Ngô Thị Thanh Hằng (2005), Hội thảo khoa học Người Hà Nội thanh lịch, văn minh.