♦TS. Lê Thị Thu Hương

(tiếp theo phần 3)

Thanh lịch trong thưởng thức văn hóa nghệ thuật, trong vui chơi giải trí

 Bên cạnh biết thưởng thức các món ăn ngon đã được nâng lên thành nghệ thuật ẩm thực thì người Thăng Long - Hà Nội còn biết thưởng thức cuộc sống qua vui chơi, giải trí, thưởng thức cái hay, cái đẹp qua văn hóa nghệ thuật, đề cao giá trị tinh thần. Nhà văn Băng Sơn từ cách đây gần 40 năm trước đã từng đề cập đến những thú vui thưởng thức trong "Thú ăn chơi của người Hà Nội" như xem hát, nghe nhạc...

Hiện nay hầu hết các cơ quan thông tấn, báo chí, xuất bản cấp quốc gia đều đóng trên địa bàn Hà Nội. Tin tức của mọi vùng lãnh thổ trên đất nước cũng được phát ra từ đây, trên sóng phát thanh và truyền hình. Hàng trăm tờ báo và tạp chí, hàng chục đầu sách mới của gần 40 nhà xuất bản trung ương phát hành khắp nơi, ra cả nước ngoài, làm phong phú đời sống văn hóa của nhân dân. Về số lượng nhà bảo tàng, thư viện, nhà văn hóa, câu lạc bộ, rạp hát, chiếu bóng, hiệu sách, các di tích lịch sử văn hóa, kiến trúc và cách mạng,.. Hà Nội luôn đứng hàng đầu cả nước. Bên cạnh các nhà hát nghệ thuật quốc gia, riêng Hà Nội có 6 nhà hát và đoàn nghệ thuật. Vốn nghệ thuật dân gian truyền thống được quan tâm bảo tồn và phát huy. Đoàn múa rối nước Thăng Long không chỉ sáng đèn hằng đêm ở nhà hát bên hồ Hoàn Kiếm, mà còn đi lưu diễn ở nhiều nơi trên thế giới. Sống ở trung tâm văn hóa của cả nước, người Hà Nội có nhiều điều kiện thưởng thức văn hóa nghệ thuật hơn các địa phương khác. Và người Hà Nội thể hiện sự thanh lịch ở chính trong cách lựa chọn những loại hình văn hoá nghệ thuật thiên về chiều sâu, có “gu” riêng. Vào những dịp cuối tuần, những ngày lễ tết là thời điểm cuộc sống bộn bề mưu sinh tạm khép lại, người Hà Nội dành nhiều thời gian để thưởng thức văn hóa, nghệ thuật, đến chiêm bái các đình chùa, thăm các di tích lịch sử, danh lam thắng cảnh.

Trong vui chơi giải trí, Hà Nội có nhiều loại hình, nhiều hoạt động vui chơi giải trí hơn các địa phương khác. Là một trong 10 thành phố du lịch hấp dẫn nhất châu Á, Hà Nội có nhiều loại hình du lịch, vui chơi giải trí như du lịch văn hóa lịch sử, du lịch thể thao, giải trí... Đặc biệt hiện nay Hà Nội đã quy hoạch các tuyến phố đi bộ hoạt động vào dịp cuối tuần, người dân có thể đi bộ ngắm cảnh Hồ Gươm, ngắm phố phường Hà Nội, tham gia các hoạt động vui chơi giải trí... đã tạo nên một thói quen, một nét đẹp văn hóa thanh lịch của người Hà Nội. Các thú ăn chơi của nhiều vùng miền khi có mặt tại Hà Nội đã được người Hà Nội tiếp biến để mang những nét đặc trưng riêng, trở nên thanh lịch hơn, như thú chơi hoa, chơi cây cảnh, chơi đồ cổ... phù hợp với không gian cũng như tâm lý của người Hà Nội.

Nét thanh lịch trong hoạt động vui chơi, giải trí của người Hà Nội là tính chừng mực, như PGS. Vũ Ngọc Khánh đã nhận xét: "Nhìn chung, cái chơi Hà Thành không ào ạt, không xả láng"(1). 

   Tuy nhiên, cách thưởng thức văn hóa, nghệ thuật của người Hà Nội ở mỗi giai đoạn lịch sử, mỗi tầng lớp xã hội có sự khác nhau. Hiện nay có một thực tế là các loại hình văn hóa nghệ thuật truyền thống của Hà Nội thường ít được công chúng quan tâm, hoặc đối tượng thưởng thức tập trung ở phần lớn tầng lớp trung niên, người cao tuổi. Bên cạnh những người trẻ đam mê tìm hiểu, nuôi dưỡng tình yêu với nghệ thuật truyền thống thì có một bộ phận không nhỏ thế hệ trẻ còn có sự lệch lạc trong thưởng thức văn hoá nghệ thuật. Trong xu thế hội nhập, các loại hình văn hóa, nghệ thuật của nước ngoài tràn vào Việt Nam mà Hà Nội là một trong những nơi hấp thụ đầu tiên. Việc hội nhập và tiếp thu cái mới là cần thiết, nhưng việc học hỏi, tiếp thu một cách hời hợt, hoặc thái quá, lệch lạc đều cần phải xem xét lại. Hoặc một số kênh báo chí, truyền thông đưa tin thiếu trung thực, ít hấp dẫn khiến công chúng không mấy quan tâm. Bên cạnh đó vẫn có một bộ phận cư dân Hà Nội nhìn nhận vấn đề vui chơi giải trí chưa đúng đắn, một số hoạt động vui chơi giải trí bị biến tướng, phục vụ cho lợi ích kinh doanh, "chặt chém" dịp lễ hội, vui chơi nhưng lại ăn thua bằng hình thức cá cược, ăn tiền… hay một bộ phận giới trẻ sa đà vào những hình thức vui chơi giải trí thiếu lành mạnh, thậm chí lệch lạc. Những điều này ít nhiều cũng phần nào ảnh hưởng đến hình ảnh thanh lịch của người Hà Nội trong việc thưởng thức các loại hình nghệ thuật, vui chơi giải trí....

Thanh lịch trong hoạt động tôn giáo, tín ngưỡng

Hà Nội là thành phố Thủ đô nơi hội tụ đặc trưng văn hoá của nhiều vùng miền trên cả nước. Môi trường đô thị ngày càng phát triển, càng tạo ra nhiều cơ hội phát triển cho con người, nhưng đồng thời cũng tạo ra những áp lực mới. Trong bối cảnh đó, sinh hoạt tôn giáo, tín ngưỡng giúp mang lại cho mọi người niềm tin và sự cân bằng trong cuộc sống. Cũng chính vì vậy, mà cùng với sự phát triển của xã hội, số lượng người tham gia vào các hoạt động tôn giáo, tín ngưỡng càng tăng và càng đa dạng.

Lễ hội chùa Thầy

Trên địa bàn Hà Nội hiện nay có hơn 500 ngôi chùa, gần 300 lễ hội dân gian, tiêu biểu như Lễ hội Chùa Hương, Lễ hội Cổ Loa, Hội Gióng, Hội đền Hai Bà Trưng, hội Gò Đống Đa,… Vào các dịp lễ tết, các ngôi chùa, ngôi đình đều tấp nập người đi lễ. Nét thanh lịch trong tín ngưỡng, tôn giáo của Hà Nội là lễ thức. Người Hà Nội coi trọng đời sống tâm linh, thờ cúng tổ tiên; dù không gian nhà ở không rộng như ở nhiều vùng khác, nhưng trong không gian nhà ở của gia đình người Hà Nội vẫn dành một vị trí trang trọng trong nhà cho bàn thờ tổ tiên. Các gia đình đầu năm còn cho cả trẻ con đến chùa để cầu mong sức khỏe và qua đó còn có ý nghĩa hướng thiện. Vào dịp đầu năm tại các đình, đền, chùa của Hà Nội thường diễn ra lễ giải hạn, giải sao xấu, đến rằm tháng bảy âm lịch lại diễn ra lễ Xá tội vong nhân, lễ Vu lan báo hiếu. Qua đó gửi gắm những mong ước về cuộc sống bình an, may mắn.

Bên cạnh những mặt tích cực, sinh hoạt tôn giáo, tín ngưỡng của người Hà Nội đôi khi mang nét tiêu cực. Cuộc sống mưu sinh vất vả trong cơ chế thị trường khiến nhiều khi người dân quá tin vào số phận, dẫn đến mê tín, dị đoan. Dòng người ồ ạt lên chùa vào những ngày lễ tết nhiều khi tác động tiêu cực tới ngôi chùa và môi trường xung quanh. Hiện tượng chen lấn, xô đẩy, xả rác bừa bãi, đốt tiền vàng nhiều, để tiền lên tay tượng Phật... đã làm ảnh hưởng đến hình ảnh thanh lịch của người Hà Nội trong đời sống sinh hoạt tôn giáo và tín ngưỡng.

(Còn tiếp...)