♦ TS. Lê Thị Thu Hương

(tiếp theo phần 2)

Thanh lịch trong trang phục

Trang phục cũng là một biểu hiện của văn hóa ứng xử. Cách ăn mặc lịch sự thể hiện thái độ tôn trọng người khác. Theo số liệu điều tra tại Hà Nội, có 84,4% số người được hỏi cho rằng đặc trưng thanh lịch của người Hà Nội được biểu hiện qua trang phục, đứng thứ 3 trong số 9 lĩnh vực[1]. Đây là một bằng chứng cho thấy trong quan niệm của người Hà Nội, trang phục cũng là một biểu hiện rõ nét đặc trưng thanh lịch.

Cách ăn mặc của người Hà Nội xưa vẫn được đánh giá là nền nã, kín đáo và chỉnh tề, không cầu kỳ về kiểu dáng và không lòe loẹt về màu sắc. Nhà văn Băng Sơn đã nhận xét về cách ăn mặc của người Hà Nội "xưa nay người Hà Nội thường có cách ăn mặc riêng rất đẹp, vừa lịch sự nền nã, hào hoa trang nhã, vừa lộng lẫy mà vẫn kín đáo", nhận định "trong ăn mặc, người Hà Nội thường khá "chỉn chu", có phần chải chuốt nhưng không cầu kỳ; có phần đài các nhưng không lòe loẹt, đua đòi". Con gái Hà Nội ăn mặc rất đẹp, sự thay đổi cách điệu áo dài của phụ nữ Việt Nam cũng bắt đầu từ những nhà thiết kế áo dài tại Hà Nội. Người càng sống lâu ở Hà Nội thì càng có quan niệm về cách ăn mặc gần với người Hà Nội xưa.

Thanh lịch trong bài trí, sắp xếp nhà ở

Là trung tâm chính trị, là thủ đô của một quốc gia, sự gia tăng dân số nhanh, không gian hạn chế khiến người ta phải có nếp sống gọn gàng, bài trí, sắp xếp nhà ở phù hợp. Đây cũng là nét thanh lịch của người Hà Nội. Cách bài trí trong nhà người Hà Nội thường ngăn nắp, sạch sẽ, tinh tế, nhất là trong các khu phố cổ. Trong nhà dù rất chật hẹp nhưng vẫn có lọ hoa tươi, hoa cùng với các dãy nhà cổ mái ngói thâm nâu đã đi vào tranh của các họa sĩ tài hoa vẽ về Hà Nội như họa sĩ Tô Ngọc Vân, Bùi Xuân Phái... Cách sắp đặt trong nhà cũng theo phong thủy, luôn đưa thiên nhiên vào ngôi nhà của mình khiến cho tâm hồn con người Hà Nội lãng mạn, giàu chất nhân văn.

Thanh lịch trong lao động sản xuất

Trong lao động sản xuất vất vả, đổ mồ hôi, công sức, ít người để ý đến nét thanh lịch. Thế nhưng, người Hà Nội trong lao động cũng bộc lộ rõ yếu tố thanh lịch qua những công việc và sản vật làm ra. Thăng Long - Hà Nội ngày nay là nơi tụ hội các làng nghề từ khắp mọi miền đất nước. Sự phát triển của làng nghề không chỉ có vai trò nâng cao mức sống mà còn là dấu ấn truyền thống văn hóa dân tộc qua mỗi thời kỳ lịch sử. Từ ngàn năm trước, những người thợ tài hoa đã mang theo cả gia đình, bạn bè, họ hàng làng xóm lên Kinh đô mở nhà, lập phố. Bằng sức lao động cần cù và tài năng khéo léo, họ đã làm ra những sản phẩm hàng hóa tinh xảo cung cấp cho dân chúng Kinh kỳ và các vùng lân cận, khiến cho phố phường ngày càng trở nên sầm uất. Qua thời gian người Hà Nội vẫn giữ nếp xưa "buôn có bạn, bán có phường". Những con phố gắn với nghề vẫn còn lưu giữ đến ngày nay như Hàng Bông, Thợ Nhuộm, Hàng Đào, Hàng Bạc, Hàng Khay...

Nhu cầu tiêu dùng của người đô thị đòi hỏi những sản phẩm chất lượng tốt khiến những người thợ bộc lộ hết tài năng của mình. Chính vì vậy, dân gian có câu "Khéo tay hay nghề, đất lề Kẻ Chợ" là để ca ngợi tài năng của những người thợ đất Thăng Long - Hà Nội trong lao động sản xuất. Ngày nay, người Hà Nội lao động sản xuất trong nhiều ngành nghề, nhiều lĩnh vực khác nhau nhưng nét hào hoa, thanh lịch vẫn còn được lưu giữ. Có thể nói, "Hà Nội - phố nghề" là sự hội tụ tài năng, bản sắc văn hóa và từ lâu đã trở thành niềm tự hào của cả nước.

Tuy nhiên, theo điều tra xã hội học, có nhiều ý kiến cho rằng một bộ phận người Hà Nội tác phong lao động, sản xuất chưa tuân thủ kỷ cương, chưa có hiệu quả, chưa đáp ứng được thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa và đặc biệt nó đã làm mất đi nét thanh lịch trong lao động sản xuất của người Hà Nội được hình thành từ ngàn xưa. Những hiện tượng đi muộn, về sớm, làm qua loa trong công việc, giờ giấc không chính xác, công việc ì ạch chậm chạp nhất là trong các thủ tục hành chính,... vẫn còn tồn tại. Bên cạnh đó, vẫn có hiện tượng buôn lậu, làm hàng giả hay lừa đảo, ảnh hưởng xấu đến hình ảnh người Hà Nội trong kinh doanh. Hiện tượng chiếm dụng vỉa hè, các địa điểm di tích lịch sử, văn hóa làm nơi kinh doanh cũng gây mất mỹ quan đô thị. Để nét thanh lịch của người Hà Nội trong lao động, sản xuất được phát huy thì cần có một giải pháp đồng bộ, trong đó đẩy mạnh xây dựng người Hà Nội văn minh, thanh lịch, có ý thức cộng đồng, trong sản xuất kinh doanh phải vừa đảm bảo sự tinh xảo vừa giữ chất lượng, giữ uy tín với khách hàng chính là gìn giữ nét đẹp người Thủ đô trong nhịp sống hiện đại hôm nay.

(Còn tiếp...)