♦ TS. Lê Thị Thu Hương

 

Các yếu tố chi phối tạo nên nét thanh lịch của người Hà Nội

             Hà Nội có vị trí và điều kiện tự nhiên thuận lợi

          Hà Nội là đầu mối giao thông, thuận lợi cho việc phát triển thương mại, tổ chức đời sống đô thị nên đã trở thành nơi thu hút người dân từ các vùng miền khác đến đây định cư sinh sống. Họ mang theo những tập tục, lối sống của quê hương cũ đến Hà Nội và căn cứ vào hoàn cảnh thực tế ở vùng đất này đã cải biến cho phù hợp, làm phong phú, đa dạng đời sống vật chất và tinh thần của người Hà Nội.

              Hà Nội là nơi có bề dày văn hóa - lịch sử, có sức hút đối với các vùng lân cận

          Môi trường văn hóa, nhân văn của Thăng Long - Hà Nội không chỉ là điểm hội tụ mà còn là nơi đào tạo nhân tài cho các vùng miền. Những sinh hoạt văn hóa phong phú, tập tục tốt đẹp là môi trường tốt để sinh ra và nuôi dưỡng hiền tài trên mọi lĩnh vực chính trị, quân sự, văn hóa, nghệ thuật, y học, giáo dục... Ở họ có sự kết tinh những phẩm chất ưu tú của con người Việt Nam, con người Hà Nội. Họ trở thành những tấm gương sáng cho quảng đại quần chúng, khiến những nét đẹp được nhân rộng ra và dần trở thành nếp sống, nếp nghĩ, hành vi ứng xử, trở thành tính cách của người Hà Nội. Người Hà Nội có may mắn thụ hưởng sự giao thoa giữa văn hóa bác học và văn hóa dân gian, tạo nên nét đẹp trong văn hóa ứng xử của người Hà Nội.

      Du khách tham gia Lễ hội Văn hóa ẩm thực Hà Nội 

 

             Hà Nội có điều kiện kinh tế, xã hội phát triển

          Từ trước khi trở thành trung tâm chính trị và cả lúc các triều đại phong kiến Việt Nam không chọn Thăng Long - Hà Nội làm kinh đô thì một thực tế cho thấy, nơi đây vẫn là trung tâm kinh tế lớn, một đô thị sầm uất, phồn vinh, dân cư đông đúc nhất so với các địa phương khác trong cả nước. Kinh tế, xã hội phát triển vừa là điều kiện thuận lợi, vừa là động lực đòi hỏi con người Hà Nội phải có nếp nghĩ, nếp hành xử thanh lịch, văn minh như là các biểu hiện cao của sự phát triển.

             Hà Nội có vị thế của một Thủ đô

          Thăng Long - Hà Nội là kinh sư của các triều đại phong kiến liên tục gần nghìn năm trong lịch sử, vùng đất Hà Nội còn là thủ phủ của các chính quyền đô hộ. Vì vậy Hà Nội luôn nhận được sự quan tâm, chú ý đặc biệt, trở thành bộ mặt tiêu biểu của cả nước, vì vậy người Hà Nội luôn tự hào và cố gắng tu dưỡng, bồi đắp những phẩm chất cao đẹp để xứng với vai trò là công dân Thủ đô. Trong quá trình giao lưu, hội nhập quốc tế, Hà Nội với vị thế thủ đô là nơi có nhiều hoạt động đối ngoại, nhiều người nước ngoài đến làm việc, du lịch. Điều này đòi hỏi, yêu cầu người Hà Nội phải trau dồi nét đẹp để thể hiện với bạn bè quốc tế. Đồng thời, đây cũng là điều kiện tốt để học những cái hay, cái đẹp từ bên ngoài, ứng xử cho phù hợp với vai trò là công dân Thủ đô - những người đại diện cho cộng đồng cư dân Việt Nam.

         Như vậy với những điều kiện thuận lợi về tự nhiên, kinh tế, xã hội, người Hà Nội đã biết phát huy lợi thế, chắt lọc và kết tinh những giá trị tốt đẹp của con người Việt Nam để làm nên nét tính cách riêng của con người nơi đây.

            Khái niệm về "thanh lịch"

         Có nhiều cách tiếp cận khác nhau về tính cách "thanh lịch" của người Hà Nội. Tác giả Phạm Tất Dong trong cuốn Những phẩm chất nhân cách đặc trưng của người Thăng Long - Hà Nội đã tập hợp, thống kê các ý kiến của những học giả có các bài viết tại Hội thảo Người Hà Nội: Thanh lịch - Văn minh do Chương trình KX.09 tổ chức. Hầu hết các ý kiến đều khẳng định: Thanh lịch là nét đẹp truyền thống của người Hà Nội từ xưa đến nay. Thanh lịch với người Hà Nội đã được tích tụ, kết tinh qua nhiều đời. Thanh lịch không chỉ là một khái niệm mà là cái tồn tại tích cực, là những biểu hiện cụ thể trong cuộc sống của người Hà Nội xưa và nay. Đặc biệt, theo nhiều tác giả, thanh lịch không chỉ là biểu hiện bên ngoài mà còn chứa đựng cái cốt lõi của bản sắc dân tộc.

Theo các tác giả: "Thanh" là trong sáng, là không tục, không thô lỗ; "lịch" là lịch thiệp, lịch lãm, lịch sự...; cũng có ý kiến cho rằng: "Thanh" chỉ sự thanh cao trong tư tưởng, tình cảm, tâm hồn; thanh liêm đối với của cải xã hội; thanh bạch, thanh đạm trong cuộc sống đời thường; thanh nhã trong cử chỉ, lời nói. "Lịch" bao gồm lịch lãm, lịch duyệt, lịch thiệp, lịch sự; là có trình độ hiểu biết. Theo nhà nghiên cứu Nguyễn Vinh Phúc thì: "Thanh lịch là chất cơ bản nhất của người Hà Nội. Đó là lối sống văn hóa. Từ trong ăn mặc, đối nhân xử thế, từ cách nói năng cho đến hành động, từ trong gia đình đến ngoài xã hội,... tất cả phải có văn hóa"[1].

Thanh lịch còn được biểu hiện trong tính cách của người Hà Nội. Trong giao tiếp ứng xử, thanh lịch biểu hiện qua "ngôn ngữ trong sáng"; qua "cử chỉ, thái độ hòa nhã, mực thước"; qua sự "tôn trọng người khác và tôn trọng chính mình". Trong cung cách làm ăn, thanh lịch là "khéo tay hay nghề". Trong sinh hoạt văn hóa, thanh lịch là "sành ăn, khéo mặc", là tinh tế, chuộng cái đẹp, có những thú vui tao nhã, có nhiều lễ hội dân gian đặc sắc thể hiện trình độ sinh hoạt văn hóa cao. Trong lối sống, thanh lịch là giản dị, thanh đạm, thuần hậu, nền nếp. Ngoài ra, thanh lịch còn được thể hiện bằng chất hào hoa phong nhã, phong thái nghệ sĩ; bằng sự hiếu học, trọng đạo lý, ham hiểu biết,...

 

(Còn tiếp...)